|
|
 |
|
| Iran |
|
| Magazine-samenvatting |
|
| Dans om de macht in Teheran |
|
Geplaatst: donderdag 13 augustus 2009
Door: Maurice van Ulden
Bron: Der Spiegel, nummer 33 |
|
| De ontwikkelingen in en rond Iran zijn al lange tijd wereldnieuws. De bevolking van de religieuze staat lijkt een gematigder koers te willen varen. De legitimiteit van de hoogste autoriteit, de orthodox-religieus leider Chamenei staat onder zware druk. Niet alleen via de protesten in de straten van Teheran, maar ook achter de coulissen is al geruime tijd een machtsstrijd gaande. |
|
De inzegening van de tweede termijn van hardliner Mahmoud Ahmadinejad door Iran’s religieus leider Chamenei bracht veelzeggende beelden. De kus die Ahmadinejad de leider Chamenei op de hand wilde drukken mislukte ogenschijnlijk express. Ahmadinejad is er tot Chamenei’s afschuw niet goed in geslaagd het volk in voldoende mate achter zich te scharen.
Mogelijk heeft het diep beledigen van de gematigder opponent Mussawi de bevolking-wakkerschuddende repliek uitgelokt dat Ahmadinejad het land in de richting van een dictatuur stuurt. De beeldvorming rondom Chamenei, die openlijk zijn steun voor Ahmadinejad had uitgesproken, heeft hierdoor behoorlijke averij opgelopen. Het keiharde neerslaan van de protesten na de verkiezingsuitslag en het organiseren van stalinistisch aandoende showprocessen bevestigen de uitspraak van Mussawi.
De politieke organisatie en machtsverdeling binnen Iran is een ingewikkeld geheel. Der Spiegel spreekt hierover met een nabij Londen wonende, in zelfgekozen ballingschap levende Iraniër die rechtstreeks afkomstig is uit de hoogste kringen van de Iraanse macht, de heer Ataollah Mohadscherani.
Mohadscharani maakte, net als Mussawi, deel uit van de kring directe vertrouwelingen rondom de Revolutieleider Chomeini. In 1979 slaagt deze erin de Sjah van Perzië uit het land te verdrijven en de Islamitische Republiek Iran uit te roepen. Hierbij genoot Chomeini brede steun onder de toenmalige bevolking die zich niet kon vinden in het beleid van de Sjah, die sinds 1953 na een door de CAI ondersteunde staatsgreep het land leidde.
De politieke organisatie van de Islamitische Republiek bevat zowel democratische elementen, als religieus richtingbepalende instituten als niets ontziende dictatoriale machten. Uiteindelijk is de religieuze opperbevelhebber de alles overtreffende autoriteit, maar uiteindelijk wel mits deze voldoende steun van de bevolking blijft genieten. Lange tijd verschafte het vijandbeeld van Amerika de religieuze leider de legitimiteit om een snoeihard orthodox beleid uit te voeren.
Geruime tijd konden de vertrouwelingen zich in het keiharde bewind van Chomeini vinden. Alles ter ondersteuning van het aarden van de Islamitische Republiek was geoorloofd. Binnen de kring van vertrouwelingen rondom Chomeini stijgen drie leden uit boven de anderen. Het zijn de hoog religieus geleerde Montaseri, een opgeklommen zoon van de kleine boer, de begaafd redenaar Chamenei, zoon van een Imam, en de uit een rijk gezin komende multimiljonair Rafsandschani.
Toenemende gewetensbezwaren doen Montaseri, de eerste man naast Chomeini, door de jaren heen steeds sterker in verzet komen. Chomeini verstoot daarop de aangewezen opvolger. Na de dood van Chomeini verdelen Chamenei en Rafsandschani de macht. Chamenei als nieuw religieus leider en Rafsandschani als president. Het duo kent een wat verschillende achtergrond waardoor ze ieder een eigen deel van de bevolking kunnen representeren. Dit biedt ze in eerste instantie een sterke machtsbasis.
Geleidelijk echter groeit binnen het volk de wens naar een gematigder beleid. Dit ligt geheel niet in de lijn met het gedachtegoed van de net als Chomeini ultraorthodoxe Chamenei. Vermoedelijk omdat deze zijn mede-revolutionair Chamenei niet teveel wil afvallen voert Rafsandschani minder hervormingen door dan hij predikt en bij de verkiezingen van 1997 moeten Chamenei en Rafsandschani in de hervormer Chatami hun meerdere erkennen. Chatami wordt president. De ontwikkelingen na de aanslagen van 11 september 2001 biedt Chamenei echter opnieuw de mogelijkheid het vijandbeeld van Amerika uit te buiten en tijdens de verkiezingen van 2005 een conservatieve kandidaat tegenover Chatami op te stellen. Het werd alleen niet Rafsandschani maar Ahmadinejad.
Bij de recente verkiezingen bleek het hernieuwde conservatisme niet goed wortel te hebben geschoten. Rafsandschani neemt nu als leider van de invloedrijke Raad van Hoeders stelling tegen Chamenei. Ook de inmiddels 87 jarige Montaseri laat zeer duidelijk van zich horen door gebruik te maken van zijn hoog religieus erkende status en een Fatwa uit te spreken. Fatwa’s zijn voor moslims van grote betekenis en Montaseri kent een aanzienlijk hogere erkende religieuze rang dan Chamenei die in het verleden minder hard gestudeerd heeft. Samengevat zegt Montaseri dat de leiders er zijn voor het volk en niet andersom. Bovendien heeft ieder mens ten aanzien van tyrannie zijn verantwoordelijkheid te nemen.
De fatwa bevestigd dat Montaseri door de jaren tot inkeer is gekomen en ten overstaan van het volk het nodige goed wil maken. Hij beschouwt het de structuur van de Islamitische staat als mislukt en ziet in de toekomst voor de religieus leider hooguit de status van een constitutionele monarch weggelegd.
De grote vraag is hoe nu verder. Chamenei is in het nauw gedreven en lijdt bovendien aan kanker. Mogelijk kan Chamenei via het parlement de door Ahmadinejad voorgestelde ministers af laten keuren om daarmee op nieuwe verkiezing aan te sturen waarbij een andere presidentskandidaat naar voren geschoven kan worden. Mogelijk volgt Rafsandschani Chamenei op en treedt deze alsnog in de voetsporen van de ‘grote’ Chomeini.
Bovenstaande lijkt niet van invloed op het ingezette atoomprogramma. Mocht het komen tot een preventieve aanval dan lijkt een nieuwe terugval in het conservatisme een waarschijnlijke doch onwenselijke uitkomst.
|
|
|
|
|
|
|
|
